Thursday, May 28, 2020

post 1 Inleiding watermolens

1
Watermolens in Twente

'Er ligt tussen Dinkel en Regge een land, ons schone en nijvere Twente' aldus het volkslied van Twente (JJ Deinse).

Volkslied Twente in Twents!

Dao lig tusken Dinkel en Regge 'n land,
Ons mooie en neerige Twente,
' t Land van katoen en het land van den es
Den greun is in winter en lente.
Dao ruusket de row oop den kamp in de wind,
Geet 't rad van de möl in de bekke gezwind,
Daor steet neuws den eeken den beuk en de dan,
Dat is ons zoo leeve land Twente (bis)
 (Vertaald uit het Nederlands door GB Vloedbeld)

Volkslied Twente in Nederlands!

Er ligt tussen Dinkel en Regge een land
Ons schone en nijvere Twente
Het land van de arbeid het land der natuur
Het steeds onvolprezene Twente
Daar golft op de essen het goudgele graan
Doet 't snelvlietend beekje het molenrad gaan
Daar ligt er de heide in 't paarsrode kleed
Dat is ons zo dierbare Twente (bis)

(door JJ van Deinse)

Voor meer coupletten twents volkslied, zie:


Twente

Twente ligt in Oost-Overijssel tussen de Sallandse Heuvelrug en de Duitse grens en tevens tussen de Engbertsdijkvenen (Vriezenveen) en het Haaksbergerveen.
Het is een gebied met verborgen schoonheden. Vele kleine landschapselementen, zoals heggen, poelen, beken, essen, vennen, heidevelden, veengebieden, akkers, weidegebieden en houtwallen kenmerken dit rustige gebied waar natuur en cultuur hand in hand gaan. Ook zijn er fraaie watermolens, gelegen in het glooiende Twentse landschap.

2
Landschap van Twente
Het Twentse landschap is glooiend met veel 'bergen' van stuwwallen, deze stuwwallen zijn ontstaan ​​in de vroege ijstijd. De bodem was toen het hele jaar bevroren en een dikke ijslaag bedekte toen ook Twente. Vanaf de rand van het landijs drongen vooruitstekende, 100 meter dikke ijstongen de rivierdalen binnen. Zij duwden daarbij met enorme krachten de zijkanten van die dalen weg. Nadat het ijs was gesmolten bleven de stuwwallen in het landschap achter. Deze stuwwallen bestaan ​​uit leem, zand, klei en grind. Door de leemlagen komt water op veel plaatsen spontaan uit de bodem opwellen (bronnen) veroorzaakt het via beken wordt afgevoerd. Deze beken komen bij elkaar en worden zodoende steeds groter;in het westen komen ze uiteindelijk uit in de Regge en in het oosten stromen ze in de Dinkel.
Vaak vinden deze meanderende of kronkelende beken watermolens op hun pad. Vroeger waren dit veelal papiermolens, maar later zijn deze vaak omgebouwd tot korenmolens.
Essen en houtwallen zijn naast de watermolens ook een zeer karakteristieke component van het Twentse landschap.
Een es is een bolling in het landschap. Op deze bolling begon men vroeger vaak met landbouw. Om de grond vruchtbaarder te maken bracht mannen 'heideplaggen met mest' op de es aan. Langzamerhand werd de es zo steeds hoger. Op de es stond meestal een eenzame boom als baken.
De houtwallen ontstonden waardoor als verzekering overal tussen de percelen houten wallen aangelegd werden. Deze wallen verdwijnen nu regelmatig omdat percelen worden samengevoegd omdat omdat ze wegkwijnen door defect aan onderhoud wegens de hoge kosten.
De in het groen verscholen eeuwenoude boerderijen met vakwerkschuren, soms met bakhuis en Bentheimer waterput zijn ook opvallend. Op veel daken van deze oude boerderijen zijn houten geveltekens bevestigd. Ook de stiepel, de middenpaal van de schuurdeuren, wordt vaak versierd met een teken. Het zijn symbolen die voortkomen uit het katholieke, protestantse geloof of uit oude volksgeloven. Enkele voorbeelden van tekens zijn het donderbezem- en paardenkoppenmotief. Oorspronkelijk had het teken de functie om bescherming en zegen te geven aan huis en hebben en aan de bewoners van de boerderij. In vastgestelde tijden, toen vele natuurverschijnselen nog onbegrepen waren, werd de mens immers voortdurend door boze machten bedreigd.Men dacht toen dat de geesten en voorouders verantwoordelijk waren voor misoogsten en veeziekten en zelfs voor ziekten en rampen bij een mensenleven. Houten gevels zorgden voor voorspoed, er werd een vlierstruik bij het karnhok geplant tegen het zuur worden van de melk en een pol huislook op het dak van de boerderij bracht geluk.
Twentse boerderijen hebben vaak gekleurde luiken als teken dat de boerderijen toebehoren aan een landgoed van kasteel. Boerderijen die bijvoorbeeld horen bij het landgoed Twickel hebben zwart-witte luiken.
De vele havezaten en kastelen, oude kerken, molens en watermolens maken Twente compleet.


3
De Twentenaar
Zoals het Twentse landschap is, zijn er ook de echte Twentenaren, soms wat gesloten, maar wel gastvrij en zeer behulpzaam. Vooral tegen echte 'Hollaanders' zijn zij in het begin gesloten, wil 'Dee könt zo met' n bek 'is hun mening en volgens' de Twent 'moet je oppassen voor' gladde jongens '! Om het verschil tussen de Twentenaar en de Westerling te illustreren, het volgende voorbeeld: Je vraagt ​​een Westerling die uit eten is geweest: “Hoe was het?” De 'Westerling' zegt: “zalig, ontzettend heerlijk gegeten!” De 'Twent' zegt: "'t Kon minder!"
De 'Twent' beschikt over een dosis wijze humor die vooral tot uitdrukking komt in de prachtige Twentse spreuken, zoals:
'Zegt weinig en iej zölt völ in de gaatn hemn!'
'Aj de oagen in' n tuk heeft zee-j nich völ! '

In de volgende watermolen blogs zullen in elke blog een of twee watermolens worden weergegeven.
Ook zal in elke blog naast de vele foto's van de watermolen (s) van elke watermolen en tekst ook de direkte omgeving worden beschreven met tekst en foto's. Ook zal ingegaan worden op een activiteit 
ter plek via fiets-wandel-of autoroute.

Hoe het vroeger was:

De Oudheidkamer Twente heeft recent het unieke album getiteld Tubantia van dhr. GJ ter Kuile (1871 - 1954) gekregen. Het album bevat vele, veelal onbekende Twentse afbeeldingen van zo'n 100 jaar geleden.

Watermolen Den Haller

 bij het vuur Los Hoes

Markt Hengelo

Los Hoes

Voor andere, vele fantastische ongeveer 100 jaar oude foto's zie:

http://www.oudheidkamertwente.nl/uploadfiles/file/Fotoboek_GJ_Ter_Kuile.pdf

zie ook:  

Watermolens kunnen naar het type waterrad worden onderscheiden in:

 Bovenslagmolen

Een bovenslagmolen wordt vooral toegepast op beekjes met een zwakke stroming. Om de kracht van het water optimaal te benutten wordt een beekje met een goot omgeleid om het zo boven op het rad te laten stromen. Soms wordt er voor de molen ook nog een wijer of molenvijver aangelegd, een soort stuwmeer, zodat er minder snel watertekort ontstaat bij het malen. 




Onderslagmolen




Bij onderslagmolens stroomt het water onder het rad door. Dit type mol komt vooral voor op de wat grotere beken / kleinere rivieren en is typisch voor waterlopen met een klein verval.

Zie verder:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Watermolen_(door_water_aangedreven_molen)


INHOUDSOPGAVE van de Blog Watermolens in Twente:

 

Post 1 Inleiding watermolens Twente en net over de grens (deze post!)

 Watermolens Twente

 Post 2 Watermolen Bels en Watermolen Frans te Mander

Post 3 Oostendorper watermolen te Haaksbergen

Post  4 Noordmolen te Delden

Post 5 Oldemeule te Oele (Hengelo)

Post 6 Watermolen Singraven in Denekamp

Post 7 Watermolen Herinckhave in Fleringen

Post 8 Watermolen Den Haller in Diepenheim

Post 9 Watermolen de Mast in Vasse

Post 10 Watermolen Ootmarsum    

 Watermolens Duitsland, net over de grens:

Post 11 Watermolen de Haarmühle in Ahaus-Alstätte.

Post 12 Watermolen in Lage

Post 13 Watermolen Neuenhaus

Post 14 Schöneveld`s watermolen in Wilsum

POST 11 tot en met 14 volgen later!!!

                                                                                                

         "Duur 'n klean reampke kö-j' n hemmel ok wa zeen!"



post 2 Watermolens in Twente WATERMOLENS BELS & FRANS



      De Watermolen Bels en de watermolen Frans      1

De Watermolen Bels


                                1 Schuur bij watermolen van Meijer  (nu Bels) in Mander 


  2     Watermolen Markvelde    
  

                                                        3 “Keppel in den dut”             

Oude verlaten boerenknechtenhuis 'Wönners' Teusse 'naast Veer op Mensman (voorkant), Vasse. 

Bovenstaande (wel honderd-jarige foto's) zijn uit het e-book van GJ ter Kuile: 

http://www.oudheidkamertwente.nl/uploadfiles/file/Fotoboek_GJ_Ter_Kuile.pdf

De watermolens Bels en Frans liggen in het dal van de Mosbeek.

Dal van de Mosbeek

Het gebied van de Mosbeek ligt in het kenmerk van Twente (ten noorden van Vasse) en is van een bijzondere landschappelijke schoonheid. Heuvels en dalen met een zeer gevarieerde, prachtige flora en fauna kenmerken dit gebied. Bijzondere planten zoals koekoeksbloem, vogelmelk, margriet en goudveil komen hier ook voor. Essen, 'bergen', heidevelden met jeneverbes, beken, bossen, weilanden, houtwallen en bronnen zorgen voor een grote aanwezigheid in het landschap. Het Streu en de Galgenberg vormen onderdeel van dit natuurreservaat. Het water van de (Mos) werd niet alleen gebruikt om te wassen en uit te drinken maar ook als energiebron voor de watermolens.

 

 

                                         5 De Nordem ö lle Geesteren van vroeger (foto GJ ter Kuile)

 Naast de Mosbeek ligt de fraaie Mander-esch met de cultuurgronden. 

                       6 Mosbeek
Van oorsprong is het dal van de Mosbeek grotendeels nat gebied. 

Door de speciale samenstelling van de bodem, (zand, grint en leem) komt er op veel plaatsen, soms ook op de heuvels, water uit de grond opwellen. Dit water kan door de klei en leemlaag niet wegzakken en komt zo aan de oppervlakte. In heel kleine beekjes stroomt het vervolgens omlaag en komt uit in de Mosbeek. In het gebied van de Mosbeek zijn op veel plaatsen eeuwenoude houtwallen die vooral bestaan ​​uit eiken hazelaar en sleedoorn.

 

                                                                7 Dal van de Mosbeek

Het Dal van de Mosbeek is een buitengewoon bijzonder gebied met prachtige bronnen en beken met watermolens en een afwisselend glooiend landschap. Twee ijstijden vormen de oorsprong van dit gebied. De grond bestaat uit keileem en dekzand, die op sommige plekken slecht doorlatend is waardoor bronnen van grondwater ontstaan ​​met prachtige bloemenweiden in het voorjaar en de zomer. Deze bronnen zorgen voor het ontstaan ​​en het voortbestaan ​​van de Mosbeek.

                                      9

Langzaam welt het water uit de grond op, onophoudelijk, en stroomt daarna traag naar beneden, waar het in een klein gootje verder gaat. Hier beginnen verschillende stroompjes die samen de Mosbeek vormen.

 


                                                           10 overzichtskaartje watermolens

 Zie verder:

Dal van de Mosbeek in: 

https://www.landschapoverijssel.nl/noord-twente


en  https://www.landschapoverijssel.nl/gebieden/dal-van-de-mosbeek

Watermolen Bels

 Een watermolen is een molen, die het stromen van water, bijvoorbeeld in een beek van een rivier, door middel van een waterrad omzet in rotatie-energie, die nuttig kan worden gebruikt voor het malen van graan of het persen van olie.

 De watermolen Bels is een bovenslagmolen.

            

 10 bovenslag watermolen

 Een bovenslagmolen wordt vooral toegepast op beekjes met een zwakke stroming. Om de kracht van het water optimaal te benutten wordt een beekje met een goot omgeleid om het zo boven op het rad te laten stromen. Soms wordt er voor de molen ook geen geen molenvijver aangelegd, een soort stuwmeertje, zodat er minder snel watertekort ontstaat bij het malen.

zie  https://www.waterradmolens.nl  

Zie:  linker kolom naar beneden scrollen, naar Overijssel en dan Bels 

  zie verder: https://en.molendatabase.nl/nederland/molen.php?nummer=791

   


                                                          

Restaurant watermolen van Bels


 

 

                                                          Restaurant Martin Bels

Het restaurant met open haard ziet er schitterend uit en het bijbehorende terras met de loslopende kippen geeft een fantastische sfeer. Het mooie landelijke  terras heeft een door bosschages  afgeschermde  kinderspeeltuin.   

 V roeger bevond zich ook al vaak een café bij een watermolen. Daar konden de boeren het koren laten malen. Uit die tijd stamt het spreekwoord „Wie het eerst komt, het eerst maalt”.

Martin Bels (de eigenaar van restaurant watermolen Bels) in Mander vermaakt zijn gasten periodiek met oa het zingen van Italiaanse opera's en operettes.

Zie ook  https://www.watermolenbels.nl/ 



Zeer korte wandeling van het restaurant Bels met de watermolen naar de Watermolen van Frans

 1 Met de rug naar de hoefdingang van het restaurant Bels wandelen we RA (Bergweg);

2 Nu na de gebouwen en schuur de klein pad RA;

 

 

 

 

 

 


3 Over kleine brug (over de Mosbeek) rechtsom wandelen we over klein, smal pad;

 

 

 

 

 

 

                                                                                Johnny Polman

Johnny Polman





      



 4 We wandelen langs de schuur en de watermolen;


 Links van ons vele klein-dieren!



 

 5  We komen uit op een plek en kijken op de voorkant van het restaurant Bels en de watermolen

 

 6  we wandelen omhoog en gaan rechts aanhouden richting watermolen Frans;

   We zien links en recht mooie doorkijkjes!


 










7 We volgen het pad en in de bocht links “effe op t'gat!

8 We vervolgen dit pad "kuierend" en gaan door het hek, steken de verharde weg over en gaan RD naar de molen van Frans; 

 

 

  9   We wandelen naar de watermolen Frans en de vijver;


 

 

 

 

 

 10 We gaan de watermolen Frans verlaten en gaan op de verharde Oosteriksweg LA;

       Rechts van ons zien we een prachtig heuvelachtig gebied met oa orchideeën;


 

 

 

 

11 Bij 3-sprong van verharde wegen RA (haaks terug, Bergweg)

     we komen langs de vijver van de watermolen Bels

 



12 bij de eerste ingang wandelen we via een pad RA naar het terras van Restaurant Bels waar ons een mooie verrassing wacht:


 

 

Watermolen Frans

De watermolen Frans is ook een bovenslag watermolen en ligt in het dal van de Mosbeek aan de Oosteriksweg 26. Huidige functie is korenmolen.

 

Bij goed weer is de molen het hele jaar door te bezichtigen. Rondleiding: elke zondagmiddag vanaf 12 uur. Maaldemonstratie: elke 1e, 3e en 5e zondag van de maand van 13.00 tot 16.00 uur.

https://en.molendatabase.nl/nederland/molen.php?nummer=792

Achter de watermolen van Frans ligt de 'Reuterij', een voorbeeld van een vijver met kwelwater. Hier zijn restanten vlas gevonden die herinneren aan het oude gebruik van de vijver als 'reute' (plaats waar men het vlas te weken legde). Ook de Mosbeek had hierin een belangrijke functie en deze werd daarom ook wel 'Vlasbeek' genoemd.

 

 

Infocentrum ijs & es

                                 Informatiecentrun Staatsbosbeheer

                                                                      

In het spoor van het ijs.

 Een es is een bolling in het landschap; op deze bolling begon men vroeger vaak met landbouw.

"Heideplaggen met mest" op de es aan. Langzamerhand werd de es zo steeds hoger. Op de es stond meestal een eenzame boom als baken.

Miljoenen jaren geleden bevond zich op de grond van de omgeving van de Mosbeek een reusachtige gletsjer, een droge woestijn, een tropische zee én dampende moerassen.

Hoe al deze verschillende landschappen in de loop der tijd zijn ontstaan ​​en hoe ze ook weer verdwenen zijn, kom je te weten in het Infocentrum IJs & Es in Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek.

Elke dag (onbemand) geopend van 10.00 tot 18.00 uur

Zie ook:

https://www.staatsbosbeheer.nl/natuurgebieden/twente/bezienswaardigheden/infocentrum-ijs-en-es

 Zeer korte wandeling van het restaurant Bels met de watermolen naar de Watermolen van Frans; samenvatting zonder foto's.

 1 Met de rug naar de hoefdingang van het restaurant Bels wandelen we RA (Bergweg);

Nu, na de gebouwen en schuur, klein pad RA;

3 Over kleine brug (over de Mosbeek) rechtsom wandelen we over klein, smal pad;

 4 We wandelen langs de schuur en de watermolen;

 5  We komen uit op een plek en kijken op de voorkant van het restaurant Bels en de watermolen; 

)    

6  We wandelen omhoog en gaan rechts aanhouden richting watermolen Frans; 

7 We volgen het pad en in de bocht links “effe op t'gat!

 8 We vervolgen dit pad ( "kuierend") onze wandeling en gaan door het hek en steken de verharde weg over en gaan RD naar de molen van Frans; 

 9  We wandelen naar de watermolen en vijver;

10 We gaan de watermolen Frans verlaten en gaan op de verharde weg (Oosteriksweg) LA;

11 Bij 3-sprong van verharde wegen RA (haaks terug, Bergweg)

     we komen langs de vijver van de watermolen Bels;

12 bij de eerste ingang wandelen we RA via een pad naar het terras van Restaurant Bels waar ons een mooie verrassing wacht.


                    "Nem 't leaven nich te zwoar, iej komt der toch nich leavend oet!"


 Alle foto's zijn gemaakt door Martin Beumer  www.oetintwente.nl  tenzij anders vermeld.